Dünyada 1890’lı yıllara uzanan İşçi Bayramı, tarihi kaynaklara göre,
Osmanlı Devleti’nde ilk kez 1911'de kutlandı. Selanik’teki tütün, pamuk
ve liman işçileri Türk tarihinde ilk kutlayanlar arasına girdi.
İstanbul’da ise ilk kez 1912 yılında kutlandığı bilgisi kaynaklarda yer
aldı.
Birinci
Dünya Savaşı ve Kurtuluş Savaşları’nın ardından 1 Mayıs uzun bir aradan
sonra ilk kez 1921'de kutlandı. Türkiye Sosyalist Fırkasının (TSF)
çağrısı üzerine İstanbul işçileri mayısın birinci pazar günü tatil
yaptı.1921 yılında işgal orduları kumandanı General Harrington’ın koyduğu yasaklara rağmen İstanbul’da vapur, tersane ve tramvay işçileri 1 Mayıs’ı kutladı. İştirakçi Hilmi lakaplı Hüseyin Hilmi’nin başını çektiği kutlamada, işçiler Kasımpaşa’dan Şişli’ye yürüdüler. TSF merkezindeki bayramlaşmadan sonra partinin Genel Başkanı
Hüseyin Hilmi Bey ve üç delege, sadrazamı ziyaret etti.
Ankara'da da Sovyetler Birliği ile dostluk ilişkileri çerçevesinde, 1 Mayıs 1922'de
işçi bayramı kutlandı.
1 Mayıs günü ülkemizde 1923 yılında yasal olarak "İşçi Bayramı" ilan edildi.
1924 senesinde hükûmet kitlesel 1 Mayıs kutlamalarını yasakladı.
1925'te çıkan Takrir-i Sükun Kanunu ile İşçi Bayramı kutlamak yasaklandı ve uzun yıllar bu yasak geçerliliğini korudu.
1935 yılında 1 Mayıs "Bahar ve Çiçek Bayramı" ilan edildi ve ücretsiz
tatil günü yapıldı.
27 Mayıs 1960 yılında 1 Mayıs tarihi yerine, Toplu Sözleşme, Grev ve
Lokavt Kanunu'nun kabul edildiği 24 Temmuz tarihi önerildi ancak bu
öneri kabul edilmedi.
1960'lı yıllarda, işçi hareketi gerçek bir gelişme ve sıçrama yaşamasına rağmen, kitlesel 1 Mayıs kutlamaları yapılmadı.
Yasaklamalar 1976’ya kadar sürdü. 1 Mayıs, DİSK öncülüğünde ilk kez kitlesel olarak Taksim Meydanı’nda kutlandı.
1 Mayıs 1977 günü İşçi Bayramı’nı kutlamak üzere çeşitli illerden
İstanbul`a gelen yaklaşık 500 bin kişi Taksim Meydanı’na yürüdü. Çıkan
olaylar sonucu Taksim kana bulandı.
Tarihe “Kanlı 1 Mayıs” olarak geçen, en az 34 kişinin ezilerek, silahla
vurularak ya da bıçaklanarak öldüğü olayın failleri yakalanmadı, sır
perdesi aralanamadı. Bu ölümlerin çoğu, Kazancı Yokuşu'nun başında
meydana geldi.
12 Eylül askeri darbesiyle 1 Mayıs yasaklar zincirinde yerini aldı.
Yasağa rağmen kısa süreli iş bırakmalar, bayramlaşmalar ve bildiri
dağıtma etkinlikleri devam etti.
8 yıl aradan sonra, 1987’de sendika, milletvekilleri, aydın ve
sanatçılardan oluşan bin kişilik bir grupla Taksim Anıtı’na çelenk
bırakmak istedi. Sadece milletvekillerinin araçla anıta ulaşmasına izin
verildi.
1989’da yeniden Taksim çağrısı yapıldı. Şişhane tarafında toplanan
kitleye açılan ateş sonucu Mehmet Akif Dalcı isimli işçi hayatını
kaybetti.
1990’da Taksim’e çıkmak isteyenlere izin verilmedi, çıkan olaylarda
üniversite öğrencisi Gülay Beceren felç oldu.
1991, 1992 ve 1993 yıllarında sendikalar 1 Mayıs kutlamalarının
Taksim’de yapılması konusunda ısrar etti ve çatışmalar yaşandı.
1994-1995 yılında Şişli Abide-i Hürriyet Meydanı’nda toplanıldı.
1996 senesinde Kadıköy’de kitlesel bir İşçi Bayramı organizasyonu
yapıldı. Uzun süren çatışmalara sahne olan bu 1 Mayıs’ta 3 kişi hayatını
kaybetti.
1997’den 2004’e kadar mitingler Çağlayan’da gerçekleştirildi. 1997 ve
1998 yoğun çatışmaların yaşandığı yıllar oldu.
2004’te sendikalar Taksim için başvuru yaptı. Bu başvuru kabul edilmedi ve Saraçhane’den buluşularak Yenikapı’ya yüründü.
1996 senesinde yaşanan olaylardan 9 yıl sonra, 1 Mayıs kutlamaları için Kadıköy, 2005 ve 2006’da resmi miting alanı oldu.
2007’den itibaren sendikalar, buluşma yeri adresi olarak Taksim’i gösterdi.
2007, 2008, 2009’da yaşanan yoğun çatışmaların ardından Taksim 1 Mayıs’a açıldı.
Sendikaların 2010’da yaptığı başvuru kabul edildi ve 1 Mayıs 32 yıl sonra ilk kez resmi olarak Taksim'de kutlandı.
1 Mayıs'lar Taksim’de 2010, 2011 ve 2012’de özgürce ve olaysız kutlandı.
2012 senesinden sonra Taksim yeniden İşçi Bayramı kutlamalarına
kapatıldı.
2013 yılında İstanbul'daki kutlamalara ise Taksim ablukası ve gözaltılar
damgasını vurdu.
2015’te 1 Mayıs'ı Taksim'de kutlamak için Beşiktaş'tan yürüyüşe geçmeye
çalışan gruplara polis müdahale etti. Bir genç karnından bıçaklandı.
İstanbul Valiliği'nden yapılan açıklamada 203 kişinin gözaltına
alındığını, 6 polis ve 18 göstericinin yaralandığı bildirildi.
KAYNAK
Tarih Dergisi ve CNN Türk
Yorumlar
Yorum Gönder